Mag je een medewerker ontslaan omdat AI zijn werk overneemt?

AI is op zichzelf geen geldige reden om een medewerker te ontslaan. Wie werk door kunstmatige intelligentie laat overnemen, moet bij UWV aantonen dat arbeidsplaatsen structureel verdwijnen en dat herplaatsing in een andere passende functie ook na scholing niet mogelijk is. Voor werkgevers en hr-professionals in Limburg die AI inzetten om processen te automatiseren betekent dat vooral één ding: eerst de organisatie zorgvuldig analyseren en pas daarna conclusies trekken over personeel.

AI valt onder bedrijfseconomisch ontslag

Het Nederlandse ontslagrecht kent geen aparte ontslaggrond voor AI. De invoering van nieuwe technologie valt onder ontslag om bedrijfseconomische redenen, geregeld in artikel 7:669 van het Burgerlijk Wetboek. Daarin staat dat ontslag mogelijk is als arbeidsplaatsen noodzakelijkerwijs vervallen door maatregelen die nodig zijn voor een doelmatige bedrijfsvoering. UWV noemt organisatorische of technologische veranderingen zoals automatisering uitdrukkelijk als een van de situaties waarin dat kan. Gaat de werknemer niet akkoord met het ontslag, dan vraagt de werkgever een ontslagvergunning aan bij UWV.

Die vraag wordt steeds actueler. Volgens het CBS gebruikte in 2025 bijna drie op de tien bedrijven met 10 tot 250 werkzame personen een of meer AI-technologieën. Ook bij de kleinste bedrijven is het gebruik sinds 2023 verdubbeld, vooral voor marketing en administratieve taken.

Wat UWV van je wil zien

Dat AI taken overneemt, betekent nog niet dat een functie verdwijnt. Neemt een AI-toepassing bijvoorbeeld het verwerken van facturen over, dan blijven controle, uitzonderingen en klantcontact vaak gewoon bestaan. UWV verlangt daarom een concrete onderbouwing: hoe het komt dat banen verdwijnen, om hoeveel banen het gaat en welke functies precies vervallen. Daarbij moet je aannemelijk maken dat het verval structureel is. In de uitvoeringsregels van UWV wordt dat beoordeeld over een toekomstige periode van 26 weken. Een pilot met een AI-tool die nog niet bewezen werkt, is dus geen sterke basis voor een ontslagaanvraag.

Ook de volgorde van ontslag moet kloppen. Binnen een groep uitwisselbare functies geldt het afspiegelingsbeginsel. Je kunt dus niet zelf kiezen welke medewerker vertrekt, bijvoorbeeld degene die het minst digitaal vaardig lijkt.

Herplaatsing en scholing wegen zwaar

Zelfs als arbeidsplaatsen aantoonbaar vervallen, moet je eerst onderzoeken of herplaatsing in een andere passende functie mogelijk is, eventueel met scholing. Juist bij AI is dat een belangrijk punt. Nieuwe technologie haalt werk weg op de ene plek en creëert vaak nieuwe taken op een andere plek, zoals het beheren van AI-toepassingen of het controleren van de uitkomsten. Ontstaat zo'n functie, dan ligt het voor de hand dat je eerst kijkt of een huidige medewerker die met bijscholing kan vervullen.

Blijkt de AI-oplossing achteraf minder op te leveren dan gedacht? Heb je binnen 26 weken na het ontslag weer een vacature voor hetzelfde werk, dan moet je die eerst aanbieden aan de ontslagen werknemer.

Betrek de ondernemingsraad op tijd

Heeft je organisatie een ondernemingsraad, dan heeft die op grond van artikel 25 van de Wet op de ondernemingsraden adviesrecht bij de invoering of wijziging van een belangrijke technologische voorziening. Dat geldt dus ook voor de invoering van AI die grote gevolgen heeft voor het werk. Vraag dat advies op een moment dat het nog invloed kan hebben op het besluit. Gaat het om twintig of meer ontslagen binnen drie maanden in hetzelfde werkgebied, dan gelden bovendien de regels voor collectief ontslag met een meldplicht bij UWV en de vakbonden.

Wat dit betekent voor werkgevers in Limburg

Voor werkgevers in Limburg is AI vooral een kans om schaarse medewerkers anders in te zetten, niet een snelle route naar minder personeel. Begin met een taakanalyse per functie en leg vast welk werk verdwijnt en welk werk ontstaat. Investeer daarna in scholing voordat je over boventalligheid praat. Zo bouw je een dossier dat bij UWV standhoudt en behoud je kennis die je op een krappe arbeidsmarkt moeilijk terugvindt. Ontstaan er door AI nieuwe functies waarvoor je mensen met andere vaardigheden zoekt? Dan plaats je je vacature eenvoudig via Banenrijklimburg en bereik je werkzoekenden in heel Limburg!